• میرمحمدی

مشخصات کتاب:

دان ناردو، امپراتوری ایران، ترجمه مرتضی ثاقب فر، نشر ققنوس، تهران، چاپ دوم، 1380، 152 صفحه

نویسنده در ابتدا به تبیین برخوردهای دو تمدن یونان و ایران در تاریخ دور اشاره می کند و معتقد است از آنجا که مورخان آن دوران اغلب یونانی بوده اند، تصویری واقعی از ایرانیان ارائه نکرده اند. وی پس از اشاره ای گذرا به دوران سومری ها، عیلامی ها، آشوری ها و مادها به طور مفصل به سلسله هخامنشیان و بررسی و ارزیابی هر یک از شاهان این سلسله می پردازد. البته او صرفا از کوروش و داریوش با عنوان پادشاهان لایق و خردمند یاد می کند و فتوحات گسترده و ممشای حکومتی آنان را برمی شمرد و اسلاف آنان را از قبیل خشایارشاه، اردشیر و ... کم یا بی بهره از فرهیختگی این دو خطاب می کند. ناردو در خلال این مباحث به برخی از جنبه های حکومتی و حقوقی سلسله هخامنشیان  (مانند تشکیل ساتراپی ها، جدا کردن مسئولیتهای محلی و لشگری و اعطای مسئولیت اخیر به دولت مرکزی، سیاستهای مالی و کیفری پادشاهان مختلف هخامنشی و...) اشاره می کند. البته بخش عمده این کتاب، مصروف تشریح جنگها و مخاصمات ایران و یونان شده است. نویسنده پس از بیان مفصل تاریخ هخامنشیان در بخشی با عنوان «پسگفتار» به صورتی گذرا و بسیار اجمالی، تاریخ بعد از سلسله هخامنشیان را مرور و آن را تا مقطع فعلی (جمهوری اسلامی) تبیین می کند.

کتاب امپراتوری ایران با زبانی گویا و جذاب به شرح دوران هخامنشی می پردازد اما ضعف بزرگی که در آن مشاهده می شود آن است که علیرغم آنکه وی در پیشگفتار کتاب خود به این نکته اشاره کرده که معمولا تاریخ روابط و تنازعات ایران و یونان توسط یونانی ها نوشته شده و اصل بی طرفی را مخدوش کرده، خود وی نیز در خلال مباحث کتابش بارها و بارها به نوشته های افرادی چون هروردوت (مولف کتاب خصمانه تواریخ)، گزنفون، آریان و... استناد می کند و تصویری کاملا روشن و نسبتا نیکو را از یونانی ها به نمایش می گذارد. نکته دیگر این که اگرچه نام این کتاب امپراتوری ایران است اما قریب باتفاق بحثهای آن درباره دوران هخامنشی است بنابراین بهتر بود عنوان این کتاب امپراتوری ایران در زمان هخامنشیان انتخاب می شد. مصور بودن، نمایه دار بودن و مطالب متعدد جهت مطالعه و آگاهی بیشتر مخاطب از نقاط مثبت این تالیف است.

در مجموع به نظر می رسد که کتاب امپراتوری ایران تا حدودی توانسته سیر کلی اتفاقات بروز یافته در دوران هخامنشیان را با زبانی سلیس و روان شرح دهد اما بهتر است تا مولفان ایرانی و بیطرف نیز با دقت در منابع مختلف تاریخی شرح تازه ای در این باره ارائه نمایند.